Eerste mentale hulp bij duikongevallen
Van DuikWiki
Eerste mentale hulp
bij duikongevallen
Of je nu een duiker, een professionele hulpverlener of een omstaander bent bij een (duik)ongeval, net dat beetje extra inzicht in wat er in de mensen omgaat, kan eventueel de latere verwerking vergemakkelijken.
Bij een ongeval mag je niet uit het oog verliezen dat er naast lichamelijke, en of materiële schade, ook emotionele schade kan optreden. Het is dus heel belangrijk dat ook hier de nodige aandacht aan wordt besteed.
Inhoud |
De 3 basisillusies voor een stabiel leven
Naast een aantal basisvoorwaarden (eten, warmte, erbij horen, zelfrealisatie, ...) zijn er 3 basisillusies die mensen nodig hebben om een stabiel leven te hebben; namelijk:
1. Onkwetsbaarheid
Zoals in "Een ongeluk overkomt een ander".
2. Voorspelbaarheid
We zien onze omgeving als stabiel genoeg om binnen zekere grenzen de toekomst te voorspellen. Wat buiten de grenzen van het voorspelbare valt, wordt vaak niet geloofd.
3. Zinvolheid
We gaan er van uit dat ons leven zin heeft. Wanneer één of meerdere van onze basisillusies worden geschaad, is er sprake van een traumatische ervaring.
Hoe ontstaat een trauma?
Dit kan op twee manieren tot stand komen.
1. Een extreme bedreiging
Bijv.: iemand die in een net vastraakt en zijn buddy niet meer ziet - het geloof in de eigen onkwetsbaarheid gaat hier verloren. Men heeft geen controle en de uitkomst is niet te voorspellen. Dit kan dus een trauma worden.
2. Identificatie met een traumatisch feit
Bijv.: je wordt geconfronteerd met een overleden duiker en weerspiegelt dat op je eigen situatie.
Opgelet: er zijn tal van factoren die bepalen of er werkelijk een trauma ontwikkeld wordt.
Reactie op een trauma
1. Eerste reactie is een reflex: je doet wat je moet doen.
2.De terugslag of 'cry out' komt daarna: het dringt tot je door wat er gebeurd is; je begint te bibberen, wordt bleek, misschien ook misselijk, de wereld staat even stil.
3. De derde fase is de verwerkingsfase. Dit gaat in golven van: 'herbeleving' versus 'ontkenning'.
Herbeleving: op onverwachte momenten, in dromen.. dit gaat gepaard met stress ook vervormde flashbacks zijn mogelijk.
Ontkenning: dit kan gepaard gaan met agressie en verhoogd druggebruik. Bij een normale verwerking wisselen deze mekaar af en deinen uit; een gestoorde verwerking neigt meestal meer naar één van beiden en er is geen uitdoving. De tijd van al deze fasen is zeer variabel, van seconden tot maanden.
Hoe ga je om met slachtoffers kort na een emotioneel schokkende gebeurtenis?
Hier een korte samenvatting in 10 punten (ref: aanbevelingen staten generaal 2007).
1. Veiligheid
Zorg voor veiligheid, zowel voor jezelf als voor de mensen in je directe omgeving. Blijf kalm en begin, indien nodig en mogelijk, met de noodzakelijke EHBO-handelingen.
2. Toestemming
Spreek het slachtoffer rechtstreeks aan. Vraag aan het slachtoffer toestemming om vragen te stellen over het gebeurde. Je hebt niet 'zomaar' het recht om met een slachtoffer over pijnlijke informatie te praten of hulp en opvang te verschaffen indien er geen vraag is.
3. Structuur
Oriënteer slachtoffers in tijd en ruimte. Stel gerust en blijf kalmerend optreden. Blijf tegen het slachtoffer praten. Verzeker het slachtoffer dat er hulp onderweg is en zeg welke soort hulp. Behoud het contact met de slachtoffers.
4. Informatie
Geef informatie over wat je doet en waarom je dit doet en leg met concrete en eerlijke boodschappen uit wat er verder nog zal gebeuren; dit geeft houvast. Als je iets (nog) niet weet of op een vraag (nog) niet kan antwoorden, zeg dit dan eerlijk.
5. Houding
Neem een gemakkelijke houding aan en blijf vriendelijk, kalm en vastberaden. Tracht de onomkeerbare realiteit niet te verdoezelen: gebruik geen versluierende termen maar let wel op je taalgebruik (spreek van 'lichaam' i.p.v. 'lijk' of 'stoffelijk overschot'). Besef dat mensen in kritieke omstandigheden uiterst gevoelig en beïnvloedbaar zijn.
6. Erkenning
Erken de ernst van de situatie: zeg nooit dat het allemaal nog wel meevalt of dat alles wel weer goed komt. Blijf het slachtoffer ook erkennen in zijn beleving als slachtoffer, ook al zijn de kwetsuren niet zo erg in vergelijking met die van anderen.
7. Uiteenlopende reacties
Besef dat mensen erg verschillend kunnen reageren: verward, met ongeloof, met heftige emotionele reacties, maar ook verbijsterd en verdoofd. Geef woorden aan wat hen overkomt. Schrik niet van de zeer uiteenlopende reacties in andere culturen. Zelfs rituelen kunnen hier deel van uitmaken.
8. Natuurlijke hulp
Stimuleer en ondersteun de natuurlijke hulp door anderen op voorwaarde dat deze hulp doeltreffend is en andere professionele hulp niet doorkruist.
9. Contactgegevens
Laat steeds contactgegevens achter.
10. Kerntaken
En 'last but not least': vergeet je eigenlijke job en je kerntaken niet, zoals het opmaken van een proces-verbaal, de verzorging van het slachtoffer, het opruimen …
En daarna?
Sinds begin 2006 bestaat er binnen de Medische Commissie van NELOS de sectie
'Mental Coaching': deze bestaat uit duikers-vrijwilligers die zich speciaal toeleggen
op de psychische begeleiding van duikers en hun directe omgeving na een (duik)ongeval
of (duik)incident.
Je kan hen altijd bereiken via: mental.coaching@nelos.be of 0478 44 02 78 (Els Huybregts, voorzitter van de sectie Mental Coaching). Er zal dan een speciaal opgeleide vrijwilliger worden aangeduid die de duiker en zijn omgeving zal bijstaan.
Tekst: Ben Engelen. Foto's: Evelyne De Smet & Gerrit Leman - de gefotografeerde personen zijn figuranten.
